بررسی جوانب فنی کشت دیم ایران و راهکارهای بهبود عملکرد

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در print

مجله اینترنتی کشاورز جوان – کارشناس کشاورزی مطرح کرد: بین سیستم­‌های مختلف آبیاری بالاترین بهره‌­وری و کم­ترین تلفات آب در سیستم‌­های آبیاری تحت فشار استو تنوع سیستم‎­های آبیاری تحت فشار زیاد م‌ی­باشد که با توجه به نوع محصول و شرایط کشت نوع مناسب این سیستم استفاده می­شود و اکثر این سیستم­‌ها هزینه اولیه اجرا آن زیاد است.

برای کسب اطلاعات و تجربیاتی در مورد آبیاری تکمیلی اراضی گندم دیم پس از مطالعاتی در این زمینه از چندین هیئت علمی، متخصص کشاورزی و کشاورز پیشرو در کشت گندم دیم و آبیاری تکمیلی راهنمایی و مشاوره کسب گردید. برای انجام مصاحبه سوالاتی طرح گردید و متخصصینی که کشت دیم وآبیاری تکمیلی را در مزارع خود اعمال می­‌کردند پاسخگویی این سوالات بودند. متن زیر خلاصه ای از گفتگو با سرکار خانم دیانت است.

  • کشت گندم به صورت دیم در کدام مناطق ایران انجام می‌­شود؟

اصولا در مناطقی که میزان بارندگی بیش از ۲۵۰ میلی متر باشد، کشت دیم انجام می­گیرد. اکثرا مناطق شمال غرب و غرب کشور (ارومیه، کردستان، کرمانشاه، همدان، زنجان، تبریز) و قسمت هایی از شمال و شمال شرق (گرگان، خراسان شمالی، مازندران و گیلان) و در جنوب استان اصفهان، چهارمحال بختیاری و کهگیلیو و بویر احمد، تهران، قزوین و قسمت­‌هایی از استان فارس کشت صورت می­گیرد )موسوی بایگی و همکاران،۱۳۹۲).

  • تاریخ کشت مناسب گندم به صورت دیم چه زمانی می­باشد؟

اصولا کشاورزان زمین­‌های خود را به دو قسمت تقسیم می‌­کنند. در یک قطعه کشت انجام می­‌شود و قطعه دیگر به صورت آیش می­‌ماند. زمینی که آیش بوده در فصل بهار، زمانی‌که زمین گاورو باشد شخم خورده تا در زمان مناسب خود (بسته به منطقه متفاوت می­‌باشد از اوایل مهر تا اواخر آبان) عملیات کشت صورت می­‌گیرد. اصولا قبل از شروع بارندگی پاییزه کشت دیم صورت می‌­گیرد تا گیاه از آب باران برای جوانه زنی و رشد اولیه خود استفاده کند (کمالی و همکاران، ۱۳۸۷).

  • آیا آبیاری به عنوان آبیاری تکمیلی در مزارع گندم دیم ایران صورت می­‌گیرد؟ از چه سیستم و فناوری برای اعمال آبیاری تکمیلی استفاده می‌­شود؟

کشاورزانی که در کنار مزراع آبی خود مزراع دیم دارند، در مرحله گلدهی یا گرده افشانی آب کمکی به مزارع خود می‌­دهند. که عملکرد را تا حدود ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار افزایش می­‌دهد. برای اعمال آبیاری تکمیلی چون اصولا مزراع دیم به صورت تپه ماهور و نامسطح می­‌باشند از سیستم اراب‌ه­ای و گان که حمل و نقل آن آسان و نیاز به زیرساخت­های اجرای سیستم آبیاری ندارد، بیشتر استفاده می­شود (خرمیان و همکاران۱۳۹۱).

  • بهترین و مناسب­ترین زمان به ترتیب اولویت برای آبیاری تکمیلی اراضی گندم دیم ایران کدامند؟(زمان مبتنی بر تعداد روز پس از کشت)

اگر در مرحله جوانه زنی و رشد اولیه بارندگی رخ دهد، تا فصل بهار نیاز به آبیاری نمی باشد. در فصل بهار انتهای پنجه­زنی تا ساقه دهی نیز معمولا بارندگی داریم و نیاز به آبیاری کمکی و تکمیلی کمتری می باشد، ولی در مرحله گرده افشانی و پرشدن دانه ها که این مرحله بسیار مهمی در میزان عملکرد می­باشد، بارندگی کمتری رخ می­دهد و یا اصلا بارندگی نداریم بنابراین اعمال آبیاری تکمیلی ضروری می­باشد (مقدسی،۱۳۶۸).

  • تقویم کشت و آبیاری اراضی گندم به تفکیک دشت­های کشور؟

تقویم کشت نسبت به اقلیم هر منطقه متفاوت می باشد. به طور مثال در مناطق سردسیر مثل استان­های همدان و کردستان اول مهرماه یا اواخر شهریور کشت صورت می­گیرد. ولی به سمت استان های قزوین و تهران مثل دشت ورامین در آبان ماه می­باشد. ولی در مناطق گرمسیر مثل استان فارس در اواخر آبان یا اوایل آذر کشت صورت می­گیرد. از طرفی مناطق گرمسیرتر برداشت محصول زودتر انجام می­شود، ریزا گیاه مراحل رشدی خود را سریعتر  طی می­کند. در این مناطق با استفاده از داده­های هواشناسی به طور متوسط ۱۰ تا ۲۰ ساله اولین بارش پاییزه که اتفاق می افتد باید کشت دیم خود را انجام داده باشیم که نیاز به آبیاری کمکی و تکمیلی نباشد (مقدسی،۱۳۶۸).

  • بالاترین بهره­وری در کدامیک از سیستم­های آبیاری می­باشد؟ چرا؟ آیا می­توان از این سیستم در کشت دیم استفاده کرد؟

بین سیستم­های مختلف آبیاری بالاترین بهره­وری و کم­ترین تلفات آب در سیستم­های آبیاری تحت فشار می­باشد. تنوع سیستم­های آبیاری تحت فشار زیاد می­باشد که با توجه به نوع محصول و شرایط کشت نوع مناسب این سیستم استفاده می­شود و اکثر این سیستم­ها هزینه اولیه اجرا آن زیاد می­باشد. برای کشت آبی چون عملکرد بیشتر می­باشد اجرای این سیستم­های آبیاری و انجام زیرساخت­های آن مقرون به صرفه می­باشد اما برای کشت دیم مقرون به صرفه نمی­باشد. سیستم ارابه­ای که هزینه اولیه و اجرا آن کمتر می­باشد در مزارع دیم توصیه می­شود ولی دارای معایبی از جمله رواناب، سله بستن خاک (که در مرحله جوانه زدن باعث کندی رشد یا نامنظم سبز شدن مزارع شده) و در مراحلی که ارتفاع بوته زیاد می­باشد باعث ورس و خوابیدگی محصول می­گردد .(Cetin and Bilget, 2002; Basal  et al, 2009)

  • کدام­ سیستم آبیاری در اراضی گندم دیم ایران که عمدتا غیر مسطح هستند، بهره­ورترند؟

سیستم ارابه­ای و گان چون با تراکتور قابل حمل و نقل می­باشند و در مناطقی که امکان تردد تراکتور باشد کشت دیم صورت می­گیرد. لذا این سیستم برای اراضی غیرمسطح قابل توصیه می­باشد. اجرای سیستم آبیاری تکمیلی برای کشاورزان که به صورت خرده مالکی باشند صرفه اقتصادی ندارد ولی برای کشاورزانی که زمین زیاد دارند و یا با اشتراک گذاشتن سیستم آبیاری با دیگر کشاورزان مناسب بوده و باعث افزایش عملکردی تقریبا تا ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار می­شود (اسفندیاری و داوری، ۱۳۹۰).

  • آیا در زمان برداشت اراضی که آبیاری تکمیلی شده­اند و اراضی که آبیاری تکمیلی نشده­اند تفاوتی وجود دارد؟

زمین­هایی که آبیاری تکمیلی شده­اند به نسبت دیرتر به رشد فیزیولوژیک می­رسند و بنابراین دیرتر نیز برداشت می­شوند. با در دسترسس بودن آب اندام هوایی گیاه به مدت بیشتری سبز باقی می ماند و فتوسنتز می­کند، بنابراین عملکرد بیشتری را تولید می­کندAdary et al., 2002; Slafer., 2007)).

  • آیا بین مفاهیم کم آبیاری و آبیاری تکمیلی تفاوتی وجود دارد؟

کم آبیاری بیشتر در زمین­های که کشت آبی صورت می­گیرد و عبارتند از کاهش حجم و دور آبیاری می­باشد که در این زمینه تحقیقات بسیاری صورت گرفته است. ولی آبیاری تکمیلی بیشتر در اراضی دیم به کار می­رود که اثر تنش خشکی آخر فصل را کاهش می­دهد و عملکرد را بهبود می­بخشد که تحقیقات در این زمینه کمتر می­باشد (بازگیر،،۱۳۷۸، نادری، ۱۳۹۲) .

-آیا استفاده از فناوری کم­خاکورزی در اراضی دیم مناسب می­باشد؟

در مزارع دیم و یا حتی کشت آبی باید به سمت کشاورزی پایدار پیش رویم و میزان دخالت انسان و ماشین الات را در اراضی کاهش دهیم تا طبیعت به سیر طبیعی خود ادامه دهد. برای کاهش و کم کردن ورود ماشین آلات در اراضی کشاورزی از کم خاکورزی استفاده می­کنند که علاوه برا اینکه اثرات مضر ورود ماشین آلات را کاهش می­دهد، می توان بقایا را روی سطح خاک نگه داشت که هم باعث می­شود اراضی رطوبت خود را حفظ کنند و همچنین مواد آلی به زمین اضافه می­شود که باعث بهبود ساختمان خاک می­شودForrestal., 2014) ).

منابع

  • کمالی، غ.ع.، ع. صدقیانی پور و ع. صداقت کردار. ۱۳۸۷ . بررسی پتانسیل اقلیمی کشت گندم دیم در استان آذربایجان شرقی. مجله آب و خاک )علوم و صنایع کشاورزی(، جلد ۵۵ ، شماره – . ۵، ص
  • موسوی بایگی، م.، ب. اشرف و ف. رمضان زاده هژبر. ۱۳۹۲ . شناسایی مناطق مستعد و تعیین تاریخ مناسب کشت گندم در منازق دیم کاری استان خراسان رضوی. نشریه زراعت، شماره ۲۲ ، ص
  • بازگیر، س. ۱۳۸۷ ؛ بررسی پتانسیل اقلیمی زراعت گندم دیم، مطالعه موردی استان کردستان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی.
  • نادری، ا. ۱۳۹۲ . کارایی واحدهای دمایی و درجه-روزرشد تجمعی مراحل فنولوژیکی و رابطه آن ها با عملکرد دانه ژنوتیپ های گندم. فصلنامه علمی پژوهشی فیزیولوژی گیاهان زراعی، دانشگاه آزاد اهواز، سال پنجم، شماره هجدهم
  • مقدسی، ف. ۱۳۶۸ ؛ رابطه بین مراحل مختلف فنولوژی گندم کرج ۱ با متوسط درجه حرارت هوا. نیوار ، انتشارات سازمان هواشناسی کشور.

 

  • Slafer, G.A. 2007. Physiology of determination of major wheat yield components. In Wheat Production in Stressed Environments” (Ed: H. Buck). Springer. The Netherlands pp: 557-565.

 

  • Forrestal, P., Meisinger, J. & Kratochvil, R. (2014). Winter wheat starter nitrogen management: a preplant soil nitrate test and site-specific nitrogen loss potential. Soil Science Society of America Journal, 78, 1021-1034.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *